(1) Tổng quan bối cảnh

Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành (giai đoạn 1) là siêu dự án hạ tầng quốc gia với tổng mức đầu tư khái toán khoảng 336.630 tỷ đồng (tương đương hơn 16 tỷ USD theo đơn giá 2014), quy mô hơn 5.000 ha tại Đồng Nai, công suất thiết kế cuối cùng 100 triệu hành khách/năm. Giai đoạn 1 dự kiến vận hành thương mại vào tháng 6/2026 với 25 triệu hành khách/năm.

  • Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam - CTCP (ACV) là chủ đầu tư toàn bộ dự án, chịu trách nhiệm quản lý, lựa chọn nhà thầu, thi công và vận hành.
  • Ngày 4-5/3/2026 (hoặc khoảng 5-7/3 theo các nguồn), Cơ quan Cảnh sát điều tra - Bộ Công an đã khởi tố, bắt tạm giam ông Vũ Thế Phiệt (Chủ tịch HĐQT ACV) và ông Nguyễn Tiến Việt (Thành viên HĐQT, Phó TGĐ ACV, kiêm Giám đốc Ban quản lý dự án Long Thành) với cáo buộc vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng (Điều 222 BLHS) – cụ thể là nhận tiền để tạo điều kiện cho nhà thầu trúng thầu.
  • Ngày 7/3/2026, tiếp nối vụ việc, ông Nguyễn Hữu Tới (nguyên Chủ tịch HĐQT, hiện là Thành viên HĐQT kiêm Phó TGĐ) và ông Dương Văn Mậu (Phó TGĐ) của Tổng CTCP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex) cũng bị bắt với cùng tội danh, trong đó ông Tới bị cáo buộc đưa tiền cho chủ đầu tư để được tạo điều kiện trúng thầu.

Sai phạm tập trung vào quá trình đấu thầu, đặc biệt liên quan gói thầu 5.10 (xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga hành khách – gói lớn nhất, giá trị hơn 35.000 tỷ đồng). Vinaconex tham gia liên danh Vietur (đứng đầu là IC Istas Thổ Nhĩ Kỳ) – liên danh duy nhất trúng gói này từ năm 2023. Dự án đang ở giai đoạn thi công cao điểm, một số hạng mục (như đường cất hạ cánh, nhà ga) đạt tiến độ tốt nhưng chịu áp lực lớn về thời hạn 6/2026. Chính phủ và Thủ tướng đã yêu cầu rà soát hồ sơ đấu thầu (đặc biệt gói 5.10), duy trì tiến độ và hoạt động bình thường.

(2) Các doanh nghiệp có niêm yết trên sàn liên quan

Hai doanh nghiệp chính bị ảnh hưởng trực tiếp và đều niêm yết:

  • ACV (Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam - CTCP): Niêm yết trên UPCoM (mã ACV). Là chủ đầu tư dự án Long Thành, chịu chi phí xây dựng dở dang lớn (hơn 35.000 tỷ đồng, chủ yếu từ Long Thành). ACV quản lý toàn bộ hệ thống 22 cảng hàng không Việt Nam, hưởng lợi từ phục hồi hàng không nhưng đang đối mặt áp lực tiến độ dự án.
  • VCG (Tổng Công ty CP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam - Vinaconex): Niêm yết trên HOSE (mã VCG). Tham gia liên danh Vietur trúng gói thầu 5.10 (hạng mục then chốt nhà ga hành khách). Vinaconex có các trụ cột kinh doanh: xây dựng, bất động sản, đầu tư tài chính; năm 2025 đạt kết quả kinh doanh tốt (doanh thu tăng 25%, lợi nhuận gấp 3,7 lần).

Các công ty khác trong liên danh Vietur (như Ricons, Newtecons...) không niêm yết hoặc ít liên quan trực tiếp đến sàn.

(3) Đánh giá tác động lên cổ phiếu nói riêng và thị trường chứng khoán nói chung

Với kinh nghiệm theo dõi các vụ việc tương tự (sai phạm đấu thầu, bắt giữ lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước hoặc tham gia dự án lớn), tôi đánh giá tác động như sau:

Tác động lên cổ phiếu riêng lẻ:

  • ACV: Là cổ phiếu "đại gia" hạ tầng, giá thường biến động mạnh khi có tin tiêu cực về lãnh đạo hoặc tiến độ Long Thành. Vụ bắt giữ Chủ tịch và lãnh đạo trực tiếp quản lý dự án gây tác động tiêu cực ngắn hạn mạnh (có thể giảm sàn hoặc giảm mạnh vài phiên đầu), do lo ngại rủi ro pháp lý lan rộng, chậm tiến độ dự án, rà soát/thay đổi nhà thầu, ảnh hưởng dòng tiền và uy tín. Tuy nhiên, dài hạn ACV vẫn có lợi thế độc quyền hệ thống sân bay, phục hồi hàng không mạnh, và Chính phủ cam kết đẩy nhanh dự án → có thể hồi phục nếu tiến độ Long Thành không bị gián đoạn nghiêm trọng. Nhà đầu tư cần theo dõi sát thông báo từ ACV và Bộ GTVT.
  • VCG: Là nhà thầu tham gia gói lớn, vụ bắt nguyên Chủ tịch (dù đã miễn nhiệm trước đó) và Phó TGĐ gây áp lực bán mạnh ngắn hạn, đặc biệt khi liên quan trực tiếp đến hành vi "đưa tiền" trong đấu thầu gói 5.10. Cổ phiếu có thể giảm sâu (thậm chí về đáy gần đây), do rủi ro điều tra mở rộng, đình chỉ/thay đổi hợp đồng, hoặc ảnh hưởng danh tiếng. Dài hạn, nếu gói thầu không bị hủy và Vinaconex tiếp tục thi công, kết quả kinh doanh tốt 2025 có thể hỗ trợ hồi phục, nhưng rủi ro pháp lý vẫn cao hơn ACV.

Tác động lên thị trường chứng khoán nói chung:

  • Ngắn hạn: Tâm lý tiêu cực lan tỏa đến nhóm cổ phiếu hạ tầng, xây dựng, đầu tư công (các mã liên quan dự án lớn như đường cao tốc, sân bay...). VN-Index có thể điều chỉnh nhẹ, thanh khoản giảm do nhà đầu tư thận trọng trước các vụ việc chống tham nhũng liên quan dự án trọng điểm quốc gia.
  • Dài hạn: Không quá bi quan, vì Chính phủ luôn ưu tiên hoàn thành các dự án trọng điểm (như Long Thành) để thúc đẩy kinh tế. Các vụ bắt giữ thường dẫn đến kiện toàn bộ máy, minh bạch hơn, và dự án vẫn được đẩy mạnh (như các trường hợp trước đây). Thị trường chứng khoán Việt Nam đã quen với các sự kiện tương tự và thường hồi phục khi có thông tin tích cực từ Chính phủ/tiến độ dự án.
  • Khuyến nghị: Tránh mua đuổi khi cổ phiếu giảm sàn mạnh trong 1-2 tuần đầu; chờ thông tin chính thức về tiến độ dự án, thay lãnh đạo, và kết quả rà soát đấu thầu. Nếu dự án vẫn đảm bảo mốc 6/2026, đây có thể là cơ hội tích lũy dài hạn cho ACV (hạ tầng chiến lược) hơn là VCG (rủi ro nhà thầu cao hơn).